Η διατροφική νεοφοβία είναι ένα συχνό φαινόμενο που παρουσιάζεται κυρίως στα πρώτα χρόνια της ζωής μας, χωρίς όμως απαραίτητα να απουσιάζει και κατά την ενήλικη ζωή μας. Σε αυτό το άρθρο, θα μιλήσουμε για την διατροφική νεοφοβία στα παιδιά και πώς μπορούμε να παρέμβουμε και να αντιμετωπιστεί.
Τι είναι διατροφική νεοφοβία;
Η διατροφική νεοφοβία είναι το φαινόμενο κατά το οποίο το άτομο απορρίπτει την κατανάλωση ή την δοκιμή νέων τροφών, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα την μονοτονία σχετικά με τις επιλογές των τροφών. Εξαιτίας των περιορισμένων καταναλισκόμενων τροφών, συχνά παρουσιάζονται ανεπάρκειες σε θρεπτικά συστατικά.
Η συμπεριφορά αυτή, εμφανίζεται πιο συχνά μεταξύ των ηλικιών 2-5, όπου είναι και η πιο σημαντική περίοδος για την διαμόρφωση των διατροφικών συνηθειών του παιδιού. Ο κίνδυνος εμφάνισης διατροφικής νεοφοβίας κατά την εφηβεία και την ενήλικη ζωή μειώνεται, ενώ κατά την τρίτη ηλικία, ο κίνδυνος ανάπτυξής της αυξάνεται.
Παρατηρείται μεγαλύτερη συχνότητα εμφάνισης της διατροφικής νεοφοβίας κατά την παιδική ηλικία, διότι είναι η περίοδος όπου αυξάνονται οι απτικές, γευστικές και οσφρητικές εξερευνήσεις και ανακαλύψεις του παιδιού. Αποτέλεσμα να καθορίζονται οι διατροφικές συνήθειές του.
Συνέπειες διατροφικής νεοφοβίας στα παιδιά
Λόγω της διατροφικής νεοφοβίας, τα τρόφιμα που δέχονται τα παιδιά να καταναλώσουν είναι μειωμένα, με αποτέλεσμα να περιορίζεται η πρόσληψη θρεπτικών συστατικών. Η ικανοποιητική πρόσληψη των θρεπτικών συστατικών είναι απαραίτητη για τη διατήρηση διαφόρων μηχανισμών του οργανισμού. Επομένως, όταν η διατροφική νεοφοβία εμφανίζεται για αρκετό χρονικό διάστημα ή ο περιορισμός των τροφίμων είναι σοβαρός, τότε υπάρχει κίνδυνος επιβάρυνσης των διαφόρων οργανικών συστημάτων. Ένα από τα συστήματα που επηρεάζεται είναι το νευρικό σύστημα, που οδηγεί στην αρνητική επιρροή των γνωστικών και κινητικών ικανοτήτων του παιδιού.
Παράγοντες που προάγουν την παιδική διατροφική νεοφοβία
Οι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης της διατροφικής νεοφοβίας μπορεί να είναι βιολογικοί, ψυχολογικοί, ατομικοί, οικονομικοί, ανθρωπολογικοί και κοινωνικοπολιτισμικοί. Παρακάτω βλέπουμε συγκεκριμένους παράγοντες που προάγουν το φαινόμενο αυτό κατά την παιδική ηλικία.
- Διατροφικές συνήθειες γονέων/κηδεμόνων
- Πίεση από γονείς/κηδεμόνες για να φάει το παιδί
- Έλλειψη ενθάρρυνσης ή/και στοργής από γονείς/κηδεμόνες
- Δυσκολία στην ερμηνεία σημαδιών πείνας και κορεσμού από γονείς/κηδεμόνες
- Δίαιτες με μικρή ποικιλία τροφίμων και χαμηλής θρεπτικής ποιότητας
- Έλλειψη έκθεσης σε νέα τρόφιμα
- Αρνητικές αντιδράσεις σε νέα ερεθίσματα
- Μητέρες με νεοφοβία
- Έλλειψη αυτονομίας παιδιού στη διατροφή
- Προτίμηση παιδιών για γλυκιά και αλμυρή γεύση
- Αισθητηριακά χαρακτηριστικά τροφίμων
- Άγχος παιδιού
Αξιολόγηση βαθμού διατροφικής νεοφοβίας στα παιδιά
Το εργαλείο που χρησιμοποιείται σε διάφορες χώρες είναι το CNFS (Children’s Food Neophobia Scale), με διάφορες προσαρμογές. Το εργαλείο αυτό, αξιολογεί τον βαθμό της διατροφικής νεοφοβίας στα παιδιά. Αποτελείται από 8 ερωτήσεις, των οποίων οι απαντήσεις δίνονται σε μορφή κλίμακας Likerτ από το 1 μέχρι το 5, όπου το 1 αντιστοιχεί στο ‘Διαφωνώ απόλυτα’ και το 5 αντιστοιχεί στο ‘Συμφωνώ απόλυτα’. Η μικρότερη βαθμολογία που μπορεί να πάρει κάποιος από το συγκεκριμένο εργαλείο είναι 8 και η μεγαλύτερη 40. Όσο πιο υψηλή είναι η βαθμολογία, τόσο μεγαλύτερος είναι ο βαθμός της διατροφικής νεοφοβίας του παιδιού. Το εργαλείο αυτό, συμπληρώνεται από τους γονείς/κηδεμόνες.
Πιθανές πρακτικές αντιμετώπισης της παιδικής διατροφικής νεοφοβίας:
Για την παρέμβαση, έτσι ώστε να διαχειριστούμε την διατροφική νεοφοβία του παιδιού μας, μπορούμε να ακολουθήσουμε διάφορες πρακτικές είτε στο οικογενειακό ή στο σχολικό περιβάλλον του παιδιού. Κάποιες από αυτές είναι οι εξής:
- Εκπαίδευση για τα τρόφιμα και τη διατροφή με εμβάθυνση στις διατροφικές συνήθειες κατά την παιδική ηλικία
- Ποικιλία στη διατροφή, περιλαμβάνοντας και τρόφιμα που δεν ανήκουν στις διατροφικές συνήθειες της οικογένειας
- Αυτονομία των παιδιών σχετικά με τις διατροφικές τους συνήθειες
- Συναισθηματική υποστήριξη των παιδιών
- Συμμετοχή στην προετοιμασία των γευμάτων, μέσα σε ευχάριστο περιβάλλον
Η διατροφική νεοφοβία στα παιδιά είναι ένα συχνό φαινόμενο, όπου μπορούμε να παρέμβουμε με στόχο να αποφύγουμε τις μελλοντικά αρνητικές συνέπειες. Σε συνεργασία με την Διαιτολόγο-Διατροφολόγο, μπορούμε να μάθουμε τα σημάδια, έτσι ώστε να την αναγνωρίσουμε και να ζητήσουμε βοήθεια και να βοηθήσουμε το παιδάκι μας με σωστές πρακτικές.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Torres TO, Gomes DR, Mattos MP. Factors associated with food neophobia in children: systematic review. Rev Paul Pediatr. 2020;39:e2020089. doi:10.1590/1984-0462/2021/39/2020089.
Wiernicka A, Piwczynska K, Mika-Stepkowska P, Kazimierska D, Socha P, Rybak A. Impact of the gut-brain hormonal axis and enteric peptides in the development of food neophobia in children with genetically determined hypersensitivity to the bitter taste. Gastrointest Disord. 2022;4(4):237-248. doi:10.3390/gidisord4040023.